Mẹ của Chú Ý đã xấp xỉ thất tuần. Cái tuổi mà người ta thấy lòng toang hoang, quạnh quẽ; bụng bảo dạ “Thất thập cổ lai hy” rồi còn gì…? Vậy mà Chú ấy vẫn thản nhiên đề huề nhìn ánh chiều tà buông dần xuống rặng đồi bên kia mặt biển hoang vắng – trước một thôn nhỏ tẻ nhạt nằm cuối con đường cùng của lộ. Giọt nắng vàng hoe cuối thu không đủ ấm để sưởi lên đôi tay gầy nhăn nhúm của mẹ. Mẹ xuệch xoạt phất những tràng chổi xua đi chiếc lá vàng cuối cùng rơi xuống hiên nhà.
Mẹ Chú sinh chúng tôi cùng thời, trong điều kiện gia đình tuềnh toàng, may mắn nào tôi lại cất tiếng khóc chào đời trước Chú vài phút nên làm anh. Khác với tôi, từ khi lọt lòng mẹ, Chú lầm lầm lì lì chẳng khóc chẳng cười, (lời mẹ kể sau này).
Thấm thoát chúng tôi cũng lớn dần theo năm tháng, cả nhà thấy tôi bụ bẫm hơn Chú nên Cha Mẹ và Anh hai tôi đặc biệt cưng chiều hơn, từ cách thương yêu đến răn dạy đủ điều. Cha tôi mang dòng dõi nho học của Ông nội dạy tôi về: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín. Người nói: “Thời buổi này không còn chuộng Nho học nữa, nhưng các con phải biết giữ gìn đạo đức của mình, muốn vậy phải học lấy cha ông đi trước; mai này trưởng thành sẽ không bị mất nhân cách”. Mẹ tôi cũng không ngoại lệ, Bà phán: “Làm người không chỉ biết lo cho mình trưởng thành không thôi đâu; mà phải luôn nghĩ về cội gốc của mình nữa :– Vì đâu con đã nên người, Công cha nghĩa mẹ muôn đời khó quên; rồi: Công cha như núi … Nghĩa mẹ…! v.v… Anh tôi không có những lời răn dạy như Cha Mẹ, nhưng cũng thương em không kém, nhường cho tôi từ cái ăn cho đến những món đồ chơi mà Cha tôi sắm. Ngược lại với Chú; dường như mọi người dửng dưng, không dạy dỗ quan tâm gì cả.(!?)
Thế rồi dòng đời đưa tôi đến đạo Phật – một tôn giáo đã đánh đổ mọi tư tưởng trắc ẩn trong tôi, với lòng khắc khoải, mong mỏi một chân lý tồn tại, bình đẳng trong nhân loại. Với suy nghiệm này, nó còn vượt lên trên cả nhân cách sống, lễ giáo mà cha mẹ tôi đã chỉ dạy năm nào. Tôi vào đạo học không nhiều so với biển Phật pháp mênh mông, chỉ nhớ đức Phật dạy trong kinh Báo Ân Phụ Mẫu, kinh Vu Lan Bồn, sự báo hiếu của thầy Mục Kiền Liên và về câu chuyện Đức Phật chỉ bộ xương trắng và đen giữa hoang mạc cho ngài A-Nan thấy: “Đây là cha mẹ nhiều đời nhiều kiếp của ta…” nên tôi hay chạnh lòng trước hai vầng “tà dương sắp ngã về Tây”… cũng may Cha tôi vào đạo như tôi, nên tôi có dịp gần gũi hôm sớm, nhưng còn ở quê nhà mẹ già “bóng xế trăng lu”. Bởi vậy, tôi thường lên mặt dạy Chú:
- Chú Ý à! Dù gì Chú cũng phải quan tâm tới Mẹ đó nha, bà lúc này hay cao huyết áp lại đau đầu, tay chân hay luống cuống đấy, không biết vô tình hay cố ý mà thấy Chú thờ ơ với Mẹ vậy?
Chú ngẽo miệng cười:
- Nghĩ sao dzậy…!
Lời lẽ chú bình dị chân phương, rồi im lặng. Thấy thế tôi bồi thêm:
- Chú chớ nghĩ tôi đi tu rồi phó mặc cho Chú, giao trách nhiệm Mẹ cho Chú; Chúng ta được Mẹ sinh ra nuôi nấng thành người, chúng ta phải biết công ơn đó. Phận làm con phải phụng dưỡng Cha Mẹ tuổi già. Tuy tôi đi tu, nhưng thỉnh thoảng cũng quan tâm đến Mẹ đấy chứ! Giá trị Phật Đạo không những báo đáp song thân một đời mà khả tính của nó diễn tiến đến vị lai, Chú có hiểu không? Bằng chứng thời đức Phật, Ngài dùng thần thông lên trời Đao Lợi, nói đạo để Mẹ mình thoát ly sinh tử. Đó là mục đích báo hiếu của người xuất gia, còn trong kinh Thiện Sanh, Đức Phật dạy cư sĩ Thiện Sanh lễ bái lục phương, bao gồm Cha mẹ, Sư trưởng… Ý kinh nhằm đưa con người trở về luân lý đạo đức. Còn nữa; kinh Tương Ưng tập I, Đức Phật dạy: “Người nào theo Thường Pháp, nuôi dưỡng Mẹ và Cha, chính do công hạnh này, đối với Cha với Mẹ, nhờ vậy Bậc Thánh hiền, trong đời này tán thán, sau khi chết được sanh hưởng an lạc Chư Thiên.”
Còn nhiều, nhiều điều Phật dạy người tu phải báo đáp song thân phụ mẫu lắm Chú à! Tôi nói ra không phải bắt buộc Chú phải học theo tôi, nhưng có những cái đơn giản trong cuộc đời, chẳng hạn như: “Công cha nghĩa mẹ cao dày, Cưu mang nuôi nấng những ngày còn thơ, Bao nhiêu khó nhọc đến giờ, Trưởng thành con phải biết thờ song thân”, hoặc “Mỗi đêm con thắp đền trời, Cầu cho cha mẹ sống đời với con” v.v… thì làm người Chú phải biết chớ.
Lại nhép miệng cười:
- Biết chết liền !!!
Rồi lại nhún vai im lặng.Tôi hơi bực bực trong câu nói nửa đùa nửa thật này,tôi nói:
Nói ra không phải khoe công học hành hay đạo hạnh gì của tôi, vì thấy Chú hơi bàng quan với Mẹ già nên nói vậy.
…! ? Lại mỉm cười.
Tôi cố tình quan sát sự im lặng của Chú lúc nãy; bất chợt tôi thấy cái mỉm cười của Chú không bình thường như bao người mỉm cười khác, mà dường như nó ẩn chứa điều gì trong tận cùng của khối óc và con tim; nó như có một năng lực biểu cảm, thương cảm hay thông cảm gì đó; nó làm cho người đối diện với nó dịu lòng hay chí ít cũng bình thản tâm trí dù bực dọc đến đâu. Tôi thay đổi cách cư xử:
- Chú Ý à! Có lẽ anh nói quá lời, từ khi mẹ sinh anh em chúng ta đã gần bốn mươi năm nay, bao nhiêu năm qua em sống với Mẹ Cha như thế nào, chỉ có em và Cha Mẹ mới biết, đúng không? Anh chắc là…!
Hú hồn ! Anh còn kịp nghĩ ra.
Lại mỉm cười trong sâu thẳm, vẫn chất giọng từ tốn Chú cất lên:
- Anh Tư à! Anh đi tu là một bậc thầy của Trời, người gì đó, em không được như anh nên không biết, nhưng những gì anh học, anh đem dạy em, vậy anh đã đem ứng dụng bao nhiêu? Cái điều anh cho là hướng tới vị lai còn báo đáp, thì hiện tại được chừng nào? Anh à! Em và anh đồng thời sinh ra, nhưng anh lúc ở chỗ này, lúc đi nơi khác, lúc học hành, lúc chơi đùa, lúc hội họp, lúc bạn bè, lúc làm ăn mưu toan nọ kia… Vậy đã gần gũi lo lắng cho song thân được bao nhiêu? Em không lanh lợi thông minh, học cao hiểu rộng như anh, nhưng em đã trải qua quãng đời này bên Cha Mẹ, không ngày nào em không cảm nhận ánh tà dương dần dà khuất núi:
“Một ngày nào đó ánh dương sẽ không còn, loài người chìm trong giá băng"; rồi chúng ta sẽ chìm trong tăm tối. Không! Em sẽ sáng như bình minh... vậy!
Vì sao: Vì em không hối tiếc mình mất Mẹ, mỗi một phút giây em đều sống có Mẹ. Anh có còn nhớ, khi trước Mẹ bị tai nạn ở tay, anh đứng bên mẹ ngơ ngơ ngáo ngáo. Em xuất hiện và đưa Mẹ đi bệnh viện. Rồi lần thứ hai, Mẹ lại bị ở chân, anh và em ra viện cùng lúc, em nâng đỡ Mẹ xuống lên, chạy ra chạy vào liên hệ bác sĩ này, y tá nọ, nhưng anh thì luống ca luống cuống… Tuy Mẹ tuổi đã về chiều, nhưng lại được sống bên em, lại được tiếp thu tinh thần niệm Phật A-Di-Đà. Em không biết Phật là gì, chỉ thấy niệm của Mẹ ở trạng thái nhất tâm thì mình lại hiện diện ngay nơi Mẹ từng tiếng từng tiếng – A – Di – Đà – Phật rõ ràng mồn một, mồn một vang xa, vang xa, vang rất xa đó anh à!...
Lời của Chú như chiếc mũi khoan xoáy vào tim vào óc tôi từng hồi, từng hồi. Tôi lạnh toát cả người, bởi do sự cao ngạo của tôi, cho nên nhận xét và đánh giá sai lầm Chú Ý. Chú là “em” tôi, là huyết quản của tôi, Chú là chân trí tự từ trong nguồn bao la của tôi mà tôi không hề hay biết, Chú vượt ra ngoài phạm trù lý trí nhị nguyên của hai mặt tâm thức. Cũng lời lẽ ấy, như những cung bậc giao hưởng Concerto (Mozart) với sự tang hoang của Sonate (Beethoven), cứ quy nạp vào diễn dịch ra, hợp nhất, lại toang hoác rỗng tuếch.
Chú như hiện thân của: “Chủ Nghĩa Đi Lên Con Người” (Nietzsche) của Phân tâm học (Sigmund Preud), của Trực giác (H. Bergson), của Hiện sinh (J. P. Sartre), của Siêu nghiệm – phê phán lý tính thuần túy (Immanuel Kant), của Thực tại Đang là (J. Kishnamurti), diễn tính ấy không phải tuyệt đối hoàn toàn của chân lý Phật Đà. Nhưng nó là giềng mối để bước vào Tánh không của Trung Quán (Nagarjuna), nó đã đánh thức lý trí tôi để “Đi Cho Hết Một Đêm Hoang Vu” (Phạm Công Thiện), mà tôi đã từng là “Harry Haller - Sói đồng hoang” (Hermann Hesse), là Gold Mund (Đôi bạn chân tình H. Hesse), là Tất-Đạt “thời đại” (Câu chuyện dòng sông. H. Hesse) vậy.
Trong chủ nghĩa “xê dịch” tôi thuộc hạng “thế hệ vứt đi”. Tôi thấy mình thật sự chưa xứng đáng làm anh Chú, lại càng chưa phải người con hiếu thảo với Cha Mẹ. Chú mới xứng đáng là người con thảo hiếu Cha Mẹ tôi. Tôi muốn… muốn thay đổi. Muốn thật sự là người như Chú…!
Dường như Chú hiểu rồi quả quyết:
- Anh Tư à! Sự nghiệp học tập của anh không can dự gì đến em, và ngược lại em cũng không quan hệ gì đến sự học của anh. Nhưng anh có thể đem nó áp dụng cho Đời làm giềng mối giữ gìn Đạo Pháp, không nhất thiết phải hủy hoại nó và chớ ôm ấp, o bế; không xem nó là vận mạng đời mình… chưa hết!
Ngôn ngữ đưa vào – giống như thức ăn vậy, phải nhai kỹ, rồi phải tiêu hóa cho kỳ hết. Vậy thì hà cớ gì phải đổi thay. Mỗi người một căn duyên, một hạnh nguyện trong kiếp sống phù sinh này.
Tôi bùi ngùi nhìn Chú; nhớ lại Duy thức học: Danh thân, Cú thân, Văn thân. Ba thứ văn tự này chỉ là 24 Bất tương ưng hành pháp mà thôi. Thình lình tôi nhận ra Chú chính là tôi, và tôi… phải rồi! Tôi tròn xoe mắt gọi lớn:
- CHÚ Ý !!!
Trong khoảnh khắc, tôi thấy Mẹ hiện diện trong tôi, và tôi thầm gọi: “Mẹ ơi, con biết ơn Chú Ý lắm”. Bên ngoài trời thu ảm đạm đã về, tất cả hãy nhóm lên ngọn lửa hồng sưởi ấm trong tận cùng trái tim Chú ấy.
Pháp Độ- Huệ Kính
(Năm tháng ấy, vẫn theo áng mây trôi bềnh bồng)