Đã gần giờ ngọ, nắng chan cái nóng xuống, mặt trời chênh chếch soi trên mặt nước. Ni sinh Hạnh Hoàn thả gàu xuống giếng. Bất ngờ, dây gàu tuột khỏi tay cô, cả gàu lẫn dây rơi tỏm xuống nước, kêu ùm một tiếng. Cô buộc miệng kêu lên:

- Í da!

Và, nhịp tim của cô bỗng đập loạn xạ. Hạnh Hoàn lúng túng ngẩn ngơ giây lát, rồi lật đật bước nhanh vào nhà trù. Cô tìm cây sào tre. Tìm thấy cây sào rồi, cô lại loay hoay tìm cái móc, cô còn phải tìm một đoạn dây thép để cột cái móc vào đầu sào. Xong đâu đó, Hạnh Hoàn xách cây sào trở ra giếng. Bằng cây sào có móc đó, cô dễ dàng vớt được cái gàu lên. Lúc đó Hạnh Hoàn đã bình tĩnh lại. Nhịp tim của cô trở lại bình thường. Nhưng trong tâm trí cô lại khơi động một chuỗi nghĩ ngợi... Không phải chỉ với lần này, mà đã vài lần mình làm rơi gàu xuống giếng, và lần nào mình cũng giật thót cả người. Tại sao vậy!? Gàu rơi, vẫn còn đó chứ mất đi đâu mà sợ? Tìm sào, tìm móc, tìm dây chỉ mất dăm ba phút thời gian, rồi thì vớt gàu lên là chuyện dễ, phải đâu là việc để nhọc công và băn khoan? Ta sợ “mất” gì chăng! Ta vướng mắc gì chăng! Tại vì sao trước một việc bất thường cỏn con ấy, ta lại có những giây phút bấn loạn? Hạnh Hoàn thong thả cho gàu xuống giếng và kéo nước lên. Tâm trí cô cứ mãi lởn vởn những suy tư, như một thiền sinh đang theo đuổi một công án thiền.

*

Sư bà trụ trì chùa Kim Liên bảo:

- Chiều nay, ở chùa Phổ Đà có ni sư Huệ Trí từ Sài Gòn ra, sẽ thuyết pháp cho ni chúng và Phật tử. Con theo thầy đến đó mà thọ lãnh một thời pháp.

Hạnh Hoàn hoan hỉ vâng lời. Từ lâu, cô đã được nghe tiếng lành đồn xa về tài trí và đức hạnh của ni sư Huệ Trí. Cơ duyên đã đến lần này... Ni sư ngồi trên bục giảng, dáng vẻ thanh nhã mà oai nghi. Giọng nói rõ ràng mà êm nhẹ. Ni sư giảng về hạnh nguyện Bồ Tát Quán Thế Âm và phương pháp ứng dụng hạnh Quán Âm trong đời sống con người. Đại chúng im phăng phắc lắng nghe từng lời. Hạnh Hoàn cảm thấy lòng mình lắng đọng. Niềm vui pháp lạc như suối nguồn chan hòa trong cô. Cô tự nghĩ, hiếm khi ta có được những giây phút bình tâm như vầy.

Sau buổi thuyết pháp, ni sư Huệ Trí từ biệt đại chúng, tiếp tục con đường vân du. Mọi người lục đục rời khỏi giảng đường, kéo nhau ra đứng dọc hai bên sân chùa để tiễn chân ni sư. Hai vị sư bà trụ trì chùa Phổ Đà và Kim Liên chừng như bịn rịn trong phút từ biệt pháp lữ. Duyên tao phùng biết mấy khi có được. Hai vị đứng hai bên, cứ nắm tay ni sư Huệ Trí chẳng muốn rời xa. Ni chúng và Phật tử đều lóng ngóng, chờ phút đến từ tạ vị thiền sư ni. Ni sư Huệ Trí kính cẩn chấp tay vái chào hai vị đồng đạo cao niên. Hai vị cũng cung kính chắp tay đáp lễ. Hốt nhiên, chiếc nón lá rộng vành trong tay ni sư Huệ Trí rơi xuống đất, gặp một cơn gió thốc tới, thổi bay lông lốc xuống mấy bậc cấp rồi dạt vào chân tường cạnh cổng tam quan. Ni chúng và Phật tử chợt xôn xao cuống quít, năm ba giọng í ới kêu lên:

- Ôi, ôi... nón của ni sư... Mau nhặt lại nón của ni sư!

- Í da, nón của ni sư bay rồi kìa! Nhặt lên, nhặt lên mau!

Bao nhiêu con mắt đổ dồn về phía chiếc nón. Có ba sư cô nhanh chân chạy ra phía cổng tam quan để nhặt chiếc nón. Trong lúc ai nấy lao xao đó, Hạnh Hoàn vẫn chăm chú nhìn về ba vị trưởng thượng. Cả ba vị đều đứng yên chỗ. Ni sư Huệ Trí nét mặt điềm nhiên, dáng đứng tĩnh tại như một pho tượng. Sư bà trụ trì Kim Liên tủm tỉm cười nói:

- Nón của ni sư, muốn lên đường trước chủ nó!

Sư bà trụ trì chùa Phổ Đà nói to:

- Không phải nón của ni sư bay đâu, tâm của quý vị bay đó!

Bất giác, Hạnh Hoàn cảm thấy như có một luồng khí lạnh lùng chạy dọc theo sống lưng sau khi nghe câu nói của sư bà. Hạnh Hoàn liên tưởng đến một giai thoại thiền tông xa xưa: Một hôm, nhân thấy lá phướn bay phần phật trong gió, các thầy tăng tranh cãi nhau, người thì bảo là “gió động”, người thì cho rằng “phướn động”. Bỗng có người nói: “Không phải là gió động cũng không phải là phướn động mà chính là tâm các ông động”. Những người đang tranh cãi đều im lặng hết... Hạnh Hoàn lặng lẽ ngẫm nghĩ đối sánh hai chuyện xưa và nay. Chiếc nón bị gió thổi bay, từ từ rồi nhặt lên chứ có gì cấp bách mà phải cuống quít xôn xao như vậy? Có phải với tâm bình thường, tâm bất động mà ba vị ni trưởng đều không lao xao theo chiếc nón bay trong gió thốc?

Hạnh Hoàn theo sư bà Kim Liên về bổn tự. Trên đường về, cô bộc bạch những điều suy ngẫm của mình với bổn ni sư. Sư bà dịu dàng bảo:

- Người tu hành phải huân tập nhiếp tâm, đừng để ngoại cảnh chi phối mảy may. Nói thì ngắn gọn vậy, nhưng thực hành tu tập phải trải qua quá trình bền bỉ và dài lâu, con ạ.

*

Vầng trăng rằm sáng tỏ giữa bầu trời. Hạnh Hoàn ra giếng gánh nước. Vừa nghiêng đầu bên giếng, cô trông thấy khuôn trăng vành vạch in trên mặt nước. Cô thả gàu xuống, chiếc gàu khua động nặt nước, trăng loang ra thành vòng tròn nhàn nhạt mà vàng sáng. Cô kéo gàu lên, đổ nước vào thùng. Những vòng tròn màu vàng sáng trong lòng giếng đang quần tụ lại, vầng trăng lại hiện ra mồn một trên mặt nước. Hình ảnh này, Hạnh Hoàn từng trông thấy nhiều lần trước đây rồi. Nhưng, lần này như có một điều gì sáng tỏ, khai mở, trước đây chưa từng như vậy, khiến lòng cô ấm áp yên tĩnh. Rồi, bao điều cô suy ngẫm đều hiện rõ trong tâm trí và kết thành một chuỗi mạch lạc, hình thành một bài thơ. Cô tiếp tục xách nước đổ vào thùng. Gánh đôi thùng vào nhà bếp, cô đổ nước vào lu rồi xếp gióng gánh vào nhà. Với tâm trạng an nhiên tự tại, những thao tác của cô rất khoan thai, nhẹ nhàng. Cô đi vào liêu, ngồi vào bàn lấy giấy bút ra, trải bài thơ trong tâm trí xuống trang giấy:

Gàu rơi vào lòng giếng

Dây tuột khỏi tầm tay

Bỗng nhiên tâm thảng thốt

Bấn loạn trong phút giây

 

Với một niệm chấp hữu

Ngoại cảnh dễ chuyển lay

Với một niệm chấp thủ

Sự tướng liền đổi thay

 

Trăng rằm soi lòng giếng

Gàu khua nước lung lay

Khi mặt nước yên tĩnh

Vầng trăng vẫn còn đầy

 

Như trăng soi mặt nước

Sự cảnh muốn chuyển lay

Bình thường tâm không động

Tự tánh vốn là đây.

Hạnh Hoàn đọc lại một hơi. Cô mỉm cười, lòng hoan hỉ. Khoan thai đứng dậy, cô trở ra nhà bếp lấy gióng gánh và thùng, tiếp tục công việc gánh nước. Vầng trăng vẫn tự tại giữa bầu trời và trên mặt nước.