Khái niệm về văn hóa luôn mang nhiều nghĩa, song tựu trung có thể hiểu Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội. Như vậy, nói đến VHPG Việt Nam đóng vai trò khá quan trọng trong quá trình hình thành nền văn hoá của dân tộc là nói đến đất nước, con người và lịch sử Việt Nam. Nghiên cứu về VHPG đòi hỏi phải đề cập đến các giá trị vật chất và tinh thần của Phật giáo Việt
Ở đây, tôi chỉ nói đến một vài phạm trù liên quan đến văn hoá Phật giáo:
(1). Văn học nghi lễ Phật giáo: Vấn đề nghi lễ, ta thấy sách cúng cô hồn trong thời Lê, xếp theo văn cúng có đến 36 loại cô hồn, không như khoa nghi của Trung quốc chỉ có thập loại. Trong 36 loại cô hồn bắt đầu là Thầy tu, rồi đến đạo sĩ... không như Trung quốc bắt đầu từ lịch đại đế vương. Cách sắp đặt như vậy đúng như điển lễ của triều Lê. Mặt khác, Phép khai quang điểm nhãn cũng có văn bản từ đời vua Lê Thái Tông. Vua Lê Thánh Tông cũng có được 29 lá sớ cúng Phật, chủ yếu là cầu mưa khi gặp hạn hán, và khi mưa gió nhiều thì cầu cho tạnh.
(2). Tự viện: Qua nghiên cứu chúng ta có thể thấy, chùa chiền trong thời nhà Lê được chia ra thành Danh lam, Đại danh lam và Tiểu danh lam. Các Đại danh lam được vua đề cử các quan lớn về trông coi, tuy nhiên trong đó vẫn có các Thầy. Chế độ công quả trong chùa làng cũng được quan tâm, nếu ai làm công việc này thì được miễn các xu dịch, và cũng được ghi vào thành luật lệ. Chế độ này được tiếp nối từ đời Trần Nhân Tông.
(3). Chế độ giáo dục khoa bảng: Trong 49 câu hỏi trong những kỳ thi Trạng nguyên, có 08 câu hỏi thuộc về Phật giáo. Câu hỏi về Phật giáo thời Lý Trần, niệm Phật và Tịnh độ tông của Phật giáo Việt
(4). Văn hóa chính trị Phật giáo: Vai trò Phật giáo trong triều đại nhà Lê rất lớn và ảnh hưởng theo tinh thần Cư Trần lạc Đạo của Trần Nhân Tông. Một nhà lãnh đạo, việc Cư Trần lạc Đạo rất khác với mọi người, đây là tiếng nói của một nhà lãnh đạo chính trị, đó chính là cương lĩnh của một nhà nước, một lời khuyên của các nhà lãnh đạo, đặc biệt là một Thiền sư. Đói làm sao để có ăn, mệt làm sao để ngủ được; đó là cả một vấn đề lớn, không phải tùy duyên như chúng ta hiểu. Nhà nước lo cho dân, nghĩa là làm sao dân đói có mà ăn, mệt thì được ngủ. Đây là sự hình thành một lý luận nhà nước Việt
(5). Ngôn ngữ âm nhạc: Phải thể hiện vào cách niệm Phật như thế nào, cũng có thể diễn đạt lên được cái hồn của dân tộc, mặc dầu quốc gia nào cũng có câu niệm Phật. Ứng dụng được thì gọi là Đạo pháp và dân tộc. Làm thế nào để niệm Phật theo kiểu Việt
Tóm lại, ở triều đại nhà Lê là một triều đại Phật giáo, vua Lê Thánh Tông có không biết bao nhiêu bài thơ nói về Phật giáo nói về chùa, nói về chùa để phù hộ cho đất nước, gìn giữ đất nước và một Triều đại hết sức khoan dung thấm đậm văn hóa Phật giáo. Do đó, những kết luận về triều đại nhà Lê là triều đại Nho giáo độc tôn là không đúng. Nói đến đây để cho chúng ta thấy rằng Phật giáo gắn liền với văn hóa dân tộc cả một triều đại như thế, do trước đây chúng ta không để ý, và do sự xuyên tạc, khi chúng ta chưa đủ tài liệu tiếp nối từ đời Trần. Cuộc khởi nghĩa Lam sơn để sau này thành lập nên một triều đại nhà Lê là một phong trào Phật giáo. Đến thời nhà Mạc xuất hiện Ngài Chân Nguyên cho chúng ta biết rất nhiều ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo qua nhiều tác phẩm như Phật bà Quan âm chùa Hương, Thiên nam ngữ lục, Nam hải Quan âm... Tìm hiểu như thế để chúng ta minh chứng Phật giáo luôn đồng hành với văn hóa dân tộc. Các triều đại kế tiếp vẫn còn có những đóng góp to lớn và ảnh hưởng tư tưởng Phật giáo sâu sắc. Qua đó, trong đời sống thường ngày, chúng ta không lạ gì với những biểu tượng của Phật giáo. Những hình ảnh đó được thể hiện trong đời sống một cách tự nhiên, đó là hình ảnh ông Bụt, mái Chùa, nhà Sư, tiếng chuông...